Burundi: Icizere Perezida Neva yahaye urwaruka rutagira akazi

Actualités

Umukuru w’igihugu mushasha, Varisito Ndayishimiye, avuga ko agiye guhangana n’ikibazo c’ubushomeri bwugarije urwaruka. Yemeye gutanga ingurane idasubizwa ku bashomeri bafise imigambi irashe.

Umukuru w’igihugu yabishikirije kw’igenekerezo rya 30 ruheshi 2020 igihe abagize reta nshasha bariko bararahira. Uretse ko urwaruka ruzoronswa ingurane zidasubizwa, reta izoruronderera n’abahinga barufasha gutunganya no gushira mu ngiro iyo migambi.

Ni ijambo ry’umwizero n’ihumure ku bihumbi vy’urwaruka rugeze aho umwansi ashaka kubera ubushomeri. « Iyo ngingo ije hageze. Ubu ndizeye ko nzoca nshinga urwanje nk’abandi », bivugwa na Gorodiyano*,, umusore w’imyaka 31, amaze imyaka 6 atagira akazi. Eka na mugenziwe Egide* akamwemwe karamusya: « umukuru w’igihugu yafashe ingingo nziza cane. Mu vy’ukuri biragoye gutwara igihugu wirengagije urwaruka, rusanzwe rungana n’ibice 70 % vy’abanyagihugu bose ».

Iruhande yo gufata mu mugongo urwaruka rufise imigambi yo kwiteza imbere, reta yipfuza kandi gutanga akazi biciye mu muco. Muri iyo ntumbero, iherutse kugira rusansuma y’abarangije amashule badafise akazi. Ibizova muri ico gikorwa bizoca vyisungwa mu gutanga ubuzi. Urwaruka rurindiranye igishika ishirwa mu ngiro ry’ivyo rwemerewe…

Ibintu vyifashe gute muri rusangi ? 

Ntibishemeye na gato. Dufatiye ku biharuro bitangwa n’ishirahamwe riharanira iterambere ridakumira ku mitumba (Adisco), urugero rw’ubushomeri mu Burundi rubarizwa ku bice 60,3 %. Ico gitigiri kirateye ubwoba. Ariko rero ibintu siko vyamye. Vyunyutse mu mwaka wa 2015 biturutse ku ndyane zadutse zifatiye ku ngingo y’uwahoze arongoye igihugu, Petero Nkurunziza, yo kwitoza mu kiringo ca 3 « kitemewe n’ibwirizwashingiro » [kubw’abatavuga rumwe na reta]. Uburundi bwaciye bufatirwa ibihano n’amakungu.

Vyongeye, ntawokwirengagiza ko, uno musi, Uburundi bufise amashule kaminuza  arenga 50. Aramura buri mwaka abantu benshi cane. Ariko ntiboroherwa mu bijanye no kuronka akazi. Hari ikindi kivyunyura : bamwe mu batanga akazi basaba uburambe buri hagati y’umwaka 1 n’imyaka 5.

Ingorane zibiri nyamukuru dusanga kw’isonga ry’ikibazo, ni ubutunzi butifashe neza hamwe n’intwaro ibereye igoyagoya. Ni bimwe mu bituma benshi mubarondera akazi batoroherwa kubera ubukene. Hamwe hamwe akazi gatangwa ku biturire.

Amaganya n’agahinda !

Kwibeshaho ni ikintu kitoroshe na buhoro ku rwaruka ruhejeje amashule. Kugira tumenye uko vyifashe, umumenyeshamakuru w’Ivomo yaraganiriye n’abashika 10 muri bo, ku mugwa mukuru w’ubutunzi, Bujumbura.

Gilbert*, imyaka 30, avuka muri komine rumonge [mu bumanuko bushira uburengero]. Amaze imyaka 4 atagira akazi. Naho atarakaronka, ntiyigeze  ahengeshanya kukarondera aho akumvise hose. Akiri kuri kaminuza, mu gisata c’amategeko, yari afise ibitutu ko atogeje azoshika aronka ubuzima bwiza bidatevye. “ Ndavye ukuntu ndonka amanota meza, ndangije amashule nzoca ndonka akazi mu bucamanza,…mbere ndazi ko nzotorwa mu ba mbere…”, nikwo yama avuga yishimiriza. Ariko amaze kurangiza, siko yabisanze. Aho yasaba akazi hose ntiyigeze agira amahirwe yo kukaronka.

N’umwiheburo mwinshi, Gilbert * yahavuye aheba ibijanye n’ubucamanza. Aca afata iyindi nzira. Mu kwezi kw’9, umwaka wa 2019, yagiye kwimenyereza kw’iradiyo yigenga. Bari bamwizeje ko bazoca bamuha akazi. Ariko naho nyene icizere camaze umwanya urume rumara.

  « Bampaye amezi 6 yo kwimenyereza. Umuyobozi yanyemereye ko inyuma y’ico kiringo nzoca mpabwa akazi. Icantangaje, ndangije iyo myimenyerezo, yambwiye ko ata kibanza c’iwanje kihari! Yarampemukiye! Yansubije mu mubabaro! Kandi mu muryango wanje nije jenyene nize kaminuza, abavyeyi banje n’abo tuvukana bampanze amaso kugira babeho. Ubu mbere sinokwubahuka kubaturukira mu maso … ».

Inyuma yo kurangiza amashule, Gilbert* yafashijwe n’umugenzi. Edouard*. “Yaranyakiriye iwe arantunga, ndahamara umwaka urenga angaburira yongera andihira inzu. Mbere n’ubu kenshi niwe ansahiriza”. Abandanya agira ati: « jewe nizeye ko umukuru w’igihugu mushasha agiye guhindura ibintu nawe nu! Avumereye ko ubuzi bugiye kuboneka ku rwaruka naciye numva ihumure ku mutima ».

Uretse ubukene bw’akazi, urwaruka rwinshi rwarangije amashule ntiruronka naho rwimenyerereza [stage] ngo rugume ku gihe muvy’ubumenyi. Ivyo vyofashije mu kuronka bwa burambe mu kazi, mu gihe kenshi ari kimwe mubifatirwako iyo hakenewe abakozi aha canke hariya…

Diomède *, imyaka 32, nawe nyene ari muri uwo murwi. Yize muri kaminuza y’Uburundi, igisata co kwinonora imitsi. Amaze imyaka itandatu arondera n’aho yokwimenyerereza arabura. Iyo mvukira y’intara ya Rutana aridogera uburongozi bubi bw’abanyafrika.

Mu mashule yisumbuye, baratwigishije ko ibihugu nka vyose vyo muri Afrika vyaronse intahe y’ukwikukira mu myaka ya 60. None twovuga gute ko twikukiye mu gihe abatware badashobora kuronderera ubuzi abo barongoye? Nkiheza kaminuza sinibaza ko nomara imyaka 6 mu bushomeri, nkabura n’aho nimenyerereza bimwe bita stage! Birasiga ubwenge !

Twibuke kandi ko, mu mashirahamwe n’amahinguriro amw’amwe y’abikorera utwabo, kugira wemererwe kuhimenyerereza utanga amahera.

« Nta kurera amaboko »

Ukwo biri kwose, bamwe mu rwaruka bemeza ko batarahebura ubuzima mu gihe bagihema. Baragerageza kwigwanako mu gukora imyuga mito mito itandukanye kugira bikunde baronke utwo bashira ku munwa. Akarorero ni Donasiyano* avuka muri komine mutaho, intara ya gitega. Abeshejweho n’ukudandaza ama inite ya telefone. 

« Imyaka 3 irarumanye mpejeje kaminuza mu gisata c’inyifato (psychologie ). Kuva ico gihe, nta mahirwe ndagira yo kuronka akazi. Marume yarantabaye arampa agatahe kugira ndandaze. Ikimbabaza, nunguka amahera make cane ku buryo adashobora kuntunga ukwezi kwose. »

Nako nyene ni akazi katoroshe. Karimwo ingorane zitandukanye. Donasiyano* amenyesha ko we na bagenziwe bama bakubaguwe n’abapolisi. ” Kenshi abapolisi baratwirukako canke bakadufatira ibikoresho vyacu. Kugira babidusubize, biba ngombwa ko tubaha igiturire: hagati y’ibihumbi 2 na 10”. Arongera ati: “Hari n’abandi badutegeka kubaha amadeni y’ama inite batazosubiza”. Uwo musore aravyiyamiriza:” Kuber’iki badufata nabi? Kuber’iki batubuza kwironderera ico dufungura kandi barananiwe no kuduha akazi?

Kwiyomora

Kubera agatotezo ka bamwe mu bapolisi, hari abadandaza bato bato bahitamwo gusubira ku mitumba  iwabo, abandi bagahungira mu bihugu bibanyi. Akarorero. Yanwari*, avuka mu ntara ya kayanza. yananiwe n’ikibazo ca reta (muri 2016) gitanga uburenganzira bwo kuja muri kaminuza. Kubera asanzwe avuka mu muryango utishoboye, bakaba badafise n’itongo ryo kurima rikwiye, akiva ku ntebe y’ishule yafashe ingingo yo kumanuka mu gisagara ca Bujumbura kurondera ubuzima. Yashitse aronka akazi ko mu gikoni muri zone  ya Kamenge…

Mu myaka ibiri yarashoboye kwegeranya agatahe gatoya. Aca atangura urudandazwa rwiwe bwite. Yadandaza ama karata n’ama inite ya telefone. Umusore Yanwari*, yakorera mu gisagara hagati.  Ariko rero, we n’abandi benshi basangiye umwuga ntibasiba gukubagurwa n’abapolisi : rimwe na rimwe barapfungwa canke bagatanga igiturire kugira bemererwe gukora… Mu mpera z’umwaka wa 2018 yari yamaze guhomba. Abuze ayo acira n’ayo amira, aca afata ingingo yo kuja muri Kenya kugeragerezayo ubuzima. Ubu mbere bigenda  neza cane. Yabiyagiye Ivomo kw’itelephone : 

« Ni umugenzi yanjanyeyo. Nshitse i Nairobi, yaranyakiriye aranyereka inzira zose nocamwo kugira ndonke udufaranga. Ntivyoroshe. Ariko hoho ndaronka utwo mfungura, nkasigarana n’utwo mbika. Muri Kenya haratandukanye no mu Burundi kuko hoho nta mupolisi akwirukako. Igikuru ni ukwubahiriza amategeko. Umwaka urarangiye ariho nibereye ».

Muri make, umukuru w’igihugu mushasha, General major Varisito Ndayishimiye, atanguye neza cane mu kwiyemeza kugwanya yivuye inyuma ubushomeri mu rwaruka. Hasigaye kumenya ko imvugo izojana n’ingiro. Mu kwezi kwa Ndamukiza mu 2020, uwahoze arongoye Uburundi, umuhisi Petero Nkurunziza, yari yateye intambwe muri iyo ntumbero. Yaruguruye ibanki yitaho iterambere ry’urwaruka (BIJE),ifise icicaro i Gitega, ku murwa mukuru wa Politique. Izotanga ingurane ku nyungu itavuna y’ibice 7%.

*Amazina yarahinduwe

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée.

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur comment les données de vos commentaires sont utilisées.